Vì sao nhiều tập đoàn cấm nhân viên tự lái sau tiệc?

Khoản 4 Điều 12 Quy tắc Ứng xử (Code of Conduct) áp dụng tại Việt Nam của một tập đoàn phân phối hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) châu Âu ghi rõ: "Nhân viên tuyệt đối không tự điều khiển phương tiện giao thông (xe máy, ô tô) sau khi đã tiêu thụ đồ uống có cồn tại bất kỳ sự kiện nào do công ty tổ chức, tài trợ hoặc có sự tham gia của đối tác kinh doanh. Việc vi phạm sẽ bị xem xét kỷ luật theo hình thức nặng nhất là sa thải."

Quy định này không phải là cá biệt. Tại nhiều doanh nghiệp đa quốc gia, lệnh cấm tự lái xe sau các buổi gặp mặt có cồn được thực thi nghiêm ngặt, bất kể đó là tiệc tất niên, tiếp khách hàng hay liên hoan nội bộ bộ phận. Dưới góc nhìn của một luật sư tư vấn lao động, đây không đơn thuần là quy định hành vi cá nhân, mà là chiến lược quản trị rủi ro pháp lý và vận hành được tính toán kỹ lưỡng.

1. Trách nhiệm dân sự liên đới của người sử dụng lao động

Theo Điều 597 Bộ luật Dân sự 2015 của Việt Nam, pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được pháp nhân giao. Nếu sự kiện có cồn được xác định là một phần công việc (như tiếp khách hàng theo chỉ đạo, tham gia sự kiện bắt buộc của công ty), ranh giới pháp lý về "đang thực hiện nhiệm vụ" trở nên rất nhạy cảm.

Tình huống thực tế: Năm 2022, một doanh nghiệp logistics tại Bình Dương tổ chức buổi gặp mặt đối tác cuối năm. Một trưởng phòng kinh doanh sau khi uống bia đã tự lái ô tô về và va chạm với người đi đường, gây thương tích nặng. Dù tai nạn xảy ra ngoài giờ hành chính, tòa án trong quá trình giải quyết tranh chấp dân sự đã xem xét nghĩa vụ của doanh nghiệp khi để nhân viên lái xe trong tình trạng không tỉnh táo sau sự kiện do công ty chi trả hóa đơn. Doanh nghiệp sau đó phải chủ động hỗ trợ một khoản tài chính lớn để dàn xếp bồi thường nhằm tránh các cáo buộc liên đới phức tạp.

2. Rủi ro hình sự đối với người tổ chức và người đứng đầu

Tại một số quốc gia châu Á như Nhật Bản hay Hàn Quốc, luật pháp quy định rất nghiêm khắc về hành vi đồng phạm đối với tai nạn do lái xe sau khi uống rượu bia. Người cung cấp phương tiện, người cung cấp rượu bia, hoặc người cùng ngồi trên xe với tài xế say xỉn đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Xu hướng pháp lý này đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến các tập đoàn đa quốc gia có trụ sở tại các nước này khi họ xây dựng quy chế nội bộ cho các chi nhánh toàn cầu, bao gồm Việt Nam.

Tình huống thực tế: Một công ty sản xuất linh kiện điện tử của Nhật Bản tại Đồng Nai áp dụng nguyên tắc quản lý an toàn từ tập đoàn mẹ. Trong quy chế ban hành, nếu một quản lý trực tiếp biết nhân viên dưới quyền đã uống bia rượu tại tiệc công ty mà vẫn để họ tự lái xe về, người quản lý đó sẽ bị kỷ luật cảnh cáo và cắt toàn bộ thưởng năm. Tập đoàn lý giải, việc dung túng cho hành vi này vi phạm nguyên tắc an toàn lao động tối cao của doanh nghiệp.

3. Bảo vệ hình ảnh và giá trị thương hiệu trước công chúng

Trong kỷ nguyên số, một sự cố giao thông liên quan đến nồng độ cồn của nhân viên nhân danh công ty có thể kích hoạt cuộc khủng hoảng truyền thông ngay lập tức. Hình ảnh nhân viên mặc đồng phục hoặc sử dụng xe có dán logo doanh nghiệp vi phạm pháp luật sẽ trực tiếp hủy hoại nỗ lực xây dựng thương hiệu của tập đoàn.

Tình huống thực tế: Một chuyên viên tư vấn của một công ty kiểm toán lớn tại TP.HCM lái xe gây tai nạn sau buổi tiệc với khách hàng. Trên kính xe vẫn dán thẻ ra vào cổng của tòa nhà văn phòng tập đoàn. Vụ việc bị quay video và chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội với các hashtag liên quan đến tên công ty. Dù đây là lỗi cá nhân ngoài giờ làm việc, thương hiệu của công ty vẫn bị ảnh hưởng tiêu cực, buộc bộ phận truyền thông phải hoạt động hết công suất để xử lý khủng hoảng.

4. Chi phí gián tiếp và tổn thất nguồn nhân lực

Từ góc độ quản trị nhân sự, một vụ tai nạn giao thông do nồng độ cồn không chỉ gây thiệt hại về người mà còn làm gián đoạn hoạt động kinh doanh. Chi phí tuyển dụng thay thế, chi phí bảo hiểm, và sự suy giảm năng suất của đội ngũ khi thiếu hụt nhân sự chủ chốt là những tổn thất tài chính trực tiếp mà doanh nghiệp phải gánh chịu.

Tình huống thực tế: Một công ty phát triển phần mềm tại Công viên phần mềm Quang Trung mất đi kiến trúc sư giải pháp chính trong vòng 6 tháng do chấn thương sau tai nạn tự lái xe máy về nhà từ buổi liên hoan nội bộ. Dự án xuất khẩu phần mềm quan trọng bị trễ hạn 3 tháng, khiến công ty bị đối tác phạt hợp đồng và tổn thất hàng tỷ đồng.

5. Tiêu chuẩn quản trị ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị)

Các tập đoàn niêm yết trên thị trường chứng khoán toàn cầu hiện nay đều bị giám sát chặt chẽ bởi các chỉ số ESG. Trong đó, yếu tố "S" (Social - Xã hội) liên quan trực tiếp đến an toàn và sức khỏe của người lao động. Một doanh nghiệp có tỷ lệ nhân viên gặp tai nạn giao thông cao hoặc không có quy trình quản lý rủi ro đi lại sẽ bị đánh giá thấp trong các báo cáo phát triển bền vững, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế.

Tình huống thực tế: Một quỹ đầu tư châu Âu khi thẩm định một doanh nghiệp sản xuất bao bì tại Việt Nam để giải ngân dòng vốn xanh đã yêu cầu cung cấp hồ sơ về an toàn lao động, bao gồm cả chính sách di chuyển an toàn cho nhân viên. Doanh nghiệp chỉ được duyệt giải ngân sau khi bổ sung quy định cấm lái xe khi có cồn và cam kết hỗ trợ chi phí di chuyển an toàn cho nhân sự sau các sự kiện bắt buộc.

Giải pháp thực tế cho doanh nghiệp

Để vừa duy trì hoạt động giao lưu kết nối thiết thực, vừa tuân thủ pháp luật và bảo vệ nhân sự, các tập đoàn thường áp dụng các giải pháp cụ thể:

• Cung cấp ngân sách taxi hoặc dịch vụ gọi xe công nghệ cho nhân viên tham gia sự kiện.
• Bố trí xe đưa đón tập trung từ địa điểm tổ chức về các nút giao thông chính.
• Liên kết với các đơn vị cung cấp tài xế chuyên nghiệp. Điển hình như việc sử dụng dịch vụ GOCheap DriverX để đưa cả nhân sự và phương tiện cá nhân của họ về nhà an toàn, giúp giải quyết triệt để nỗi lo quản lý xe sau khi sử dụng đồ uống có cồn.
• Chuyển dịch các buổi tiệc nội bộ sang khung giờ trưa hoặc ngày cuối tuần để giảm áp lực di chuyển đêm muộn.

Việc cấm nhân viên tự lái xe sau khi sử dụng đồ uống có cồn không phải là sự can thiệp thô bạo vào quyền tự do cá nhân, mà là biểu hiện của một hệ thống quản trị hiện đại, coi trọng tính mạng con người và sự an toàn pháp lý của tổ chức.