Đề Xuất Bổ Sung Xe Chạy Bằng Hydro Vào Quyết Định 876/QĐ-TTg

Việt Nam đang hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050 với những hành động vô cùng quyết liệt. Trong đó, Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ được ví như kim chỉ nam mở đường cho lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh trong ngành giao thông vận tải. Tuy nhiên, nếu nhìn lại bức tranh tổng thể, chúng ta sẽ thấy một khoảng trống lớn: Quyết định 876 đang tập trung phần lớn nguồn lực vào xe điện (EV) và nhiên liệu sinh học, trong khi hoàn toàn bỏ qua xe chạy bằng hydro và ammonia.

Thẳng thắn mà nói, xe điện rất tốt, nhưng nó không phải là "chìa khóa vạn năng" giải quyết được mọi phân khúc giao thông. Đối với vận tải nặng đường dài, xe khách liên tỉnh hay ngành hàng hải, hydro và ammonia mới là lời giải tối ưu. Hãy cùng GOCheap phân tích đề xuất bổ sung các loại phương tiện này vào Quyết định 876 và bài toán kinh tế khổng lồ đằng sau đó.

1. Tại sao xe điện không thể thay thế hoàn toàn xe chạy bằng hydro?

Xe điện (BEV) đang chiếm ưu thế ở phân khúc ô tô con và xe máy đô thị nhờ chi phí vận hành rẻ và hạ tầng trạm sạc đang dần hoàn thiện. Nhưng đối với các loại phương tiện đặc thù dưới đây, xe điện lộ rõ những điểm yếu chí tử:

• Xe tải nặng đường dài (HDV): Trọng lượng pin của một chiếc xe tải điện có thể lên tới vài tấn, làm giảm đáng kể tải trọng chở hàng hóa hữu ích. Hơn nữa, thời gian sạc pin kéo dài vài tiếng đồng hồ là rào cản quá lớn đối với doanh nghiệp logistics cần xoay vòng xe liên tục.
• Xe buýt đường dài liên tỉnh: Yêu cầu quãng đường di chuyển liên tục 300 - 500 km mỗi ngày với tải trọng lớn, việc chờ đợi sạc điện giữa hành trình là bất khả thi.
• Đầu máy xe lửa và tàu thủy cỡ lớn: Trữ lượng năng lượng yêu cầu khổng lồ vượt quá khả năng lưu trữ của công nghệ pin hiện tại.

Đó là lý do tại sao Hiệp hội Năng lượng Hydro Việt Nam (VAHC) đề xuất bổ sung khẩn cấp các phương tiện sử dụng hydro và ammonia vào lộ trình Quyết định 876/QĐ-TTg.

2. Lộ trình bổ sung 4 loại xe chạy bằng hydro thế hệ mới

Để đạt được mục tiêu giảm phát thải thực chất, lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh cần được phân kỳ rõ ràng cho từng nhóm xe chạy bằng hydro:

A. Xe tải nặng chạy hydro (HDV)

Tại Trung Quốc, các hành lang liên tỉnh vận chuyển than và container cảng biển đã bắt đầu ứng dụng xe tải hydro quy mô lớn. Xe tải nặng Dongfeng sử dụng pin nhiên liệu của Honda là một minh chứng rõ ràng cho công nghệ này. Đề xuất lộ trình cho Việt Nam: Đến năm 2030 đạt 10% xe tải nặng đầu kéo mới chạy bằng hydro; tăng lên 50% vào năm 2040 tại các tỉnh có lợi thế năng lượng tái tạo; và đạt 100% vào năm 2050.

B. Xe buýt liên tỉnh chạy hydro

Dòng xe buýt chạy bằng hydro cho phép nạp đầy nhiên liệu trong vòng 5 - 10 phút và di chuyển quãng đường 300 - 400 km. Đề xuất lộ trình: Đạt tỷ lệ 15% xe buýt liên tỉnh mới chạy bằng hydro vào năm 2030, tăng lên 50% vào năm 2040 và hoàn thành chuyển đổi 100% vào năm 2050.

C. Đầu máy xe lửa chạy hydro

Trên các tuyến đường sắt chưa điện khí hóa, việc thay thế đầu máy diesel cũ bằng đầu máy hydro là giải pháp lý tưởng. Các tập đoàn lớn như CRRC đã phát triển thành công tàu khách hydro với vận tốc lên tới 200 km/h. Việt Nam có thể thí điểm 10 tuyến xe lửa hydro vào năm 2030, thay thế 50% đầu máy diesel vào năm 2040 và chuyển đổi toàn diện vào năm 2050.

D. Xe máy chạy hydro - Bài toán tỷ đô cho 45 triệu phương tiện

Xe máy hiện chiếm đến 60 - 70% phương tiện di chuyển tại Việt Nam. Công nghệ xe máy hydro hiện đại có thể di chuyển quãng đường 300 km chỉ với 2 phút nạp nhiên liệu. Nhưng khoan đã, liệu con số này có thực tế?

Hãy cùng làm một phép tính toán sơ bộ nếu Việt Nam chuyển đổi 10% trong tổng số 45 triệu xe máy (tương đương 4,5 triệu xe) sang xe chạy bằng hydro:

• Nhu cầu nhiên liệu: Với mức tiêu thụ trung bình 0,2 kg hydro/100 km, ước tính 4,5 triệu xe sẽ tiêu thụ khoảng 45.000 tấn hydro xanh mỗi năm.
• Hạ tầng sản xuất: Cần xây dựng các nhà máy điện phân công suất khoảng 250 MW (vốn đầu tư 500 - 750 triệu USD), đặt tại các tỉnh có thế mạnh về điện gió, điện mặt trời như Ninh Thuận, Bình Thuận hay Tây Nguyên.
• Hạ tầng trạm nạp: Cần khoảng 900 trạm nạp hydro trên toàn quốc với tổng vốn đầu tư khoảng 2,25 tỷ USD. Doanh thu vận hành dự kiến đạt 2,25 tỷ USD/năm và lợi nhuận gộp lên tới 1,8 tỷ USD/năm.
• Giảm phát thải môi trường: Việc loại bỏ xe xăng giúp cắt giảm ngay lập tức 1,125 triệu tấn CO2 mỗi năm, giảm thiểu lượng bụi mịn và khí độc NOₓ tại các đô thị lớn.

3. Lối thoát cho ngành đường thủy và hàng hải

Ngành giao thông đường thủy nội địa và hàng hải Việt Nam đang phát thải lượng khí nhà kính rất lớn. Công nghệ hydro và ammonia lỏng chính là giải pháp thay thế hoàn hảo:

• Tàu pin nhiên liệu hydro (Fuel Cell Ship): Điển hình là tàu container Dong Fang Qing Gang (Trung Quốc) vận hành từ tháng 5/2026 giúp giảm đến 700 tấn CO2/năm.
• Tàu chạy ammonia: Ammonia dễ hóa lỏng, mật độ năng lượng cao hơn hydro. Các hãng tàu lớn tại Hàn Quốc và Singapore đang tích cực thử nghiệm hệ thống Ammonia-to-Power Pack công suất lớn.
• Công nghệ retrofit (phun hydro bổ trợ): Đây là giải pháp cực kỳ thực tế cho đội tàu cá cũ của Việt Nam. Hệ thống dual-fuel H2-diesel giúp giảm 50 - 70% lượng diesel tiêu thụ, đồng thời giảm tương ứng lượng phát thải bụi mịn và CO2 với chi phí đầu tư rất thấp.

Lộ trình đề xuất: Giai đoạn 2026 - 2030, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và thí điểm 10 tàu hydro, 5 tàu ammonia và retrofit 100 tàu cá. Giai đoạn 2031 - 2040, xây dựng trạm tiếp nhận hydro lỏng và ammonia tại các cảng biển lớn như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cái Mép - Thị Vải. Hướng tới mục tiêu 100% tàu nội địa chuyển đổi xanh vào năm 2050.

4. Kiến nghị bổ sung cơ chế chính sách vào Quyết định 876/QĐ-TTg

Để đưa lộ trình này vào thực tế, Việt Nam cần sớm bổ sung các cơ chế hỗ trợ đặc thù vào văn bản Quyết định 876:

1. Cơ chế tài chính ưu đãi: Miễn thuế nhập khẩu cho các thiết bị điện phân và hạ tầng trạm nạp hydro. Đồng thời, hỗ trợ lãi suất vay cho các doanh nghiệp sản xuất và lắp ráp xe chạy bằng hydro hoặc đóng tàu xanh.
2. Hạ tầng kỹ thuật: Giao Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng xây dựng quy chuẩn an toàn quốc gia về sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và trạm nạp hydro.
3. Hợp tác công tư (PPP): Thành lập các quỹ phát triển hạ tầng hydro để thu hút nguồn vốn xã hội hóa và chuyển giao công nghệ từ các quốc gia đi đầu như Hàn Quốc, Na Uy, Nhật Bản.

5. Lời kết và góc nhìn phát triển bền vững từ GOCheap

Việc bổ sung xe chạy bằng hydro và tàu thủy ammonia vào Quyết định 876/QĐ-TTg không chỉ giúp Việt Nam hiện thực hóa cam kết Net Zero, mà còn mở ra một thị trường công nghệ và năng lượng trị giá hàng tỷ USD. Chỉ riêng phân khúc xe hai bánh hydro đã cho thấy tiềm năng kinh tế và môi trường khổng lồ.

Là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ thuê tài xế riêng và các giải pháp vận chuyển chất lượng cao, GOCheap luôn đồng hành và ủng hộ xu hướng giao thông xanh, bền vững. Dù tương lai phương tiện chuyển dịch sang xe điện hay xe chạy bằng hydro, đội ngũ tài xế chuyên nghiệp của GOCheap luôn sẵn sàng phục vụ hành khách trên mọi hành trình an toàn và văn minh.